Opleiding betaald, werknemer vertrekt: mag je de kosten terugvragen?

Een werkgever investeert in de opleiding van een werknemer, maar deze vertrekt voordat de opleiding is afgerond of kort daarna. Mag de werkgever de gemaakte opleidingskosten dan terugvorderen? Ook bij BBL-trajecten speelt deze vraag regelmatig. Recente rechtspraak laat zien dat terugbetaling niet vanzelfsprekend is, maar onder bepaalde voorwaarden toch mogelijk blijft.

Wanneer moet scholing kosteloos zijn?

Sinds 1 augustus 2022 is wettelijk bepaald dat bepaalde scholing verplicht kosteloos moet worden aangeboden. Het gaat om scholing die noodzakelijk is voor de functie en die de werkgever op grond van de wet, cao of een andere toepasselijke regeling verplicht moet verstrekken.

Voor deze scholing mag de werkgever geen kosten bij de werknemer in rekening brengen. Een studiekostenbeding dat toch in terugbetaling voorziet, is nietig. Voor beroepsopleidingen waarmee werknemers een kwalificatie behalen, kan een uitzondering gelden. Maar waar ligt de grens?

Hoge Raad: beroepsopleiding kan verplichte scholing zijn

Een latere uitspraak van de Rechtbank Noord-Holland van 10 december 2025 (ECLI:NL:RBNHO:2025:15956) laat een andere uitkomst zien.

Een werknemer had via een uitzendonderneming een opleiding tot vrachtwagenchauffeur gevolgd. Afgesproken was dat de opleidingskosten zouden worden kwijtgescholden wanneer zij gedurende 52 weken via de uitzendonderneming zou werken. De werknemer behaalde haar kwalificaties, maar stopte voortijdig omdat het chauffeurswerk niet bij haar paste. De werkgever vorderde daarop ruim € 6.000 terug.

De kantonrechter stond deze terugbetaling toe. Van belang was dat de werknemer met de opleiding een startkwalificatie behaalde, geen verplichting tot kosteloze scholing was aangetoond en de financiële afspraken vooraf voldoende duidelijk waren vastgelegd. De rechter verwees overigens niet uitdrukkelijk naar het eerdere arrest van de Hoge Raad.ook binnen hetzelfde concern, kan het overgangsrecht vervallen. Bij overgang van onderneming blijft het juist behouden.

Vergeet de cao niet!

Naast de wettelijke regels speelt de toepasselijke cao een belangrijke rol. Zo oordeelde de Rechtbank Overijssel op 21 december 2023 (ECLI:NL:RBOVE:2023:5295) dat een werkgever de kosten van een BBL-opleiding van een leerling Helpende Zorg en Welzijn niet mocht verrekenen met de eindafrekening. De cao bepaalde namelijk dat functiegerichte en verplicht gestelde scholing volledig moest worden vergoed.

Ook wanneer een cao terugbetaling toestaat, blijft toetsing aan de wettelijke regels noodzakelijk.

Fiscaal aantrekkelijke regeling aandelenopties

Op Prinsjesdag 2026 is een fiscaal aantrekkelijke regeling voorgesteld voor aandelenopties toegekend aan werknemers van start-ups en scale-ups. Onder de voorgestelde regeling vindt een versmalling van de grondslag van het inkomen uit aandelenoptierechten plaats tot 65%. Ook kan de belastingheffing worden uitgesteld tot het moment dat de door uitoefening van de aandelenopties verkregen aandelen daadwerkelijk vervreemd worden.

De regeling treedt, na aanname door de Tweede en Eerste Kamer, bij koninklijk besluit in werking. De voorkeur van het kabinet is 1 januari 2027. Of dat gehaald wordt, is nog niet zeker.

Let op! Belangrijk voor nu is dat aandelenoptierechten die op of na 17 april 2025 zijn toegekend, gebruik kunnen maken van de nieuwe regeling als aan alle voorwaarden wordt voldaan. Daarbij is van belang dat, als de nieuwe regeling per 1 januari 2027 ingaat, de aandelenoptierechten op 31 december 2026 nog niet in de loonbelasting zijn betrokken. Is dat wel het geval, dan geldt de nieuwe regeling niet.

Wat betekent dit voor werkgevers?

Bij het aangaan van een opleidingsovereenkomst is zorgvuldigheid essentieel. Controleer vooraf of de opleiding verplicht kosteloos moet worden aangeboden en wat de cao hierover bepaalt.

Is terugbetaling toegestaan? Leg dan schriftelijk vast welke kosten hieronder vallen, wanneer terugbetaling verschuldigd is en hoe de verplichting geleidelijk wordt afgebouwd.

Conclusie: een studiekostenbeding biedt niet automatisch zekerheid. Of opleidingskosten kunnen worden teruggevorderd, hangt af van de aard van de opleiding, de toepasselijke cao en de gemaakte afspraken.

Ons advies: laat studiekostenbedingen, zeker bij BBL-trajecten, tijdig beoordelen. Daarmee voorkomt u discussies en onverwachte financiële gevolgen wanneer een werknemer vertrekt.